Platform on production and process automation
De nieuwe Europese Machineverordening – officieel Verordening (EU) 2023/1230 – vervangt vanaf januari 2027 de huidige Machinerichtlijn 2006/42/EG. De grootste verandering is dat de regels veel beter aansluiten op moderne, digitale en verbonden machines. En dat was nodig ook. De oude Machinerichtlijn stamt immers nog uit een tijd dat IIoT, cloudverbindingen, AI, cobots, onderhoud op afstand, cyberfysieke systemen en autonome (slimme) machines nog niet bestonden. De veranderingen hebben echter niet alleen impact op de fabrikant, maar óók op de importeur, distributeur, integrator en partijen die machines onderhouden of aanpassen.
Dertig jaar geleden – op 1 januari 1995 – werd de Machinerichtlijn van kracht. Het betekende een belangrijke stap in het verbeteren van machineveiligheid, met het oog op een soepele handel binnen de Europese Unie. In de loop der jaren zijn er twee nieuwe/aangepaste richtlijnen gepubliceerd. Met de komst van veel nieuwe technieken en technologieën waarin grote hoeveelheden data en (cloud)verbindingen (cyber) centraal staan, werd het echter tijd voor een nieuwe wet. De Europese Commissie heeft daarom de Machinerichtlijn verder ontwikkeld tot Machineverordening (MVO). Deze werd in 2023 in het Publicatieblad van de Europese Unie gepubliceerd, maar hoeft pas vanaf 20 januari 2027 verplicht te worden toegepast. Hij geldt daarbij direct voor alle EU-lidstaten, wat moet zorgen voor meer uniformiteit, minder nationale verschillen en een gelijk(er) speelveld voor fabrikanten van machines.
Het voert uiteraard te ver om iedere wijziging uitvoerig te beschrijven, maar de grote lijnen zijn goed te schetsen. Eén van de belangrijkste veranderingen is het feit dat software nu expliciet wordt beschouwd als veiligheidskritisch. Waar vroeger vooral mechanische en elektrische risico’s centraal stonden, kijkt de nieuwe verordening ook naar softwaregedrag en digitale risico’s. Zo is er in de nieuwe verordening aandacht voor bijvoorbeeld AI-functionaliteiten, remote updates, autonome beslissingen en digitale veiligheidsfuncties en -software.
Dit betekent dat ook (juist) cybersecurity in de risicobeoordeling wordt betrokken en dat is misschien wel een van de meest actuele en meest impactvolle onderdelen van de nieuwe verordening. En terecht ook. De kans op ‘hacks’ is immers de afgelopen jaren vergroot, doordat er steeds meer digitaal wordt gecommuniceerd en machines digitaal verbonden zijn met elkaar én de buitenwereld. Bovendien maakt AI het hackers op belangrijke fronten steeds makkelijker…
Ook passend in de moderne tijd is het feit dat het in de nieuwe verordening niet meer verplicht is om documentatie fysiek mee te leveren. Handleidingen mogen ook digitaal zijn, net als technische dossiers en conformiteitsverklaringen. Gebruikers moeten wel eenvoudig toegang hebben tot de informatie en sommige informatie moet uiteindelijk toch nog fysiek aanwezig zijn; bijvoorbeeld de identificatie van de machine via een typeplaatje en informatie over de toegang tot de digitale handleiding.
Tot slot zijn de regels voor ‘hoog-risicomachines’ strenger. Het gaat dan over bijvoorbeeld autonome systemen, robots en AI-toepassingen waar gevraagd wordt om een onafhankelijke conformiteitsbeoordeling of een extra verplichte certificering.
Waar de Machinerichtlijn voorheen vooral betrekking had op fabrikanten van machines en eventueel onderhoudsbedrijven, stelt de nieuwe verordening ook verplichtingen aan onder meer importeurs, distributeurs en integratoren. Zo hebben zij vooral een controlerende functie ten aanzien van de documentatie en CE-markering. Bedrijven die ‘substantiële wijzigingen’ aanbrengen, zoals onderhoudsbedrijven, blijven onverminderd verantwoordelijk voor het resultaat van hun werkzaamheden.
